เขียนชื่อยาและวัคซีนเป็นภาษาไทยอย่างไรให้ถูกต้อง: คู่มือสำหรับผลงานวิชาการ รพ.สต.

คู่มือสำหรับคนทำงาน รพ.สต.

แนวทางเขียนชื่อยาและวัคซีนเป็นภาษาไทยให้ถูกหลักและใช้แบบเดียวกันทั้งเล่ม สำหรับงานวิจัย R2R รายงานนวัตกรรม และผลงานวิชาการ

บทนำ

คนทำงาน รพ.สต. ที่เคยเขียนผลงานวิชาการ ไม่ว่าจะเป็นงานวิจัย R2R รายงานนวัตกรรม หรือผลงานประกอบการขอเลื่อนระดับ คงเคยติดคำถามแบบนี้ เช่น "Paracetamol" ต้องเขียนว่า พาราเซตามอล หรือ พาราเซทตามอล หรือ "Amlodipine" จะเขียนว่า แอมโลดิพีน หรือ แอมโลดิปีน

เรื่องนี้ดูเล็ก แต่ผู้ประเมินมักสังเกตเห็น ถ้าชื่อยาสะกดไม่ตรงกันในแต่ละหน้า ผลงานจะดูไม่ประณีต บทความนี้รวบรวมหลักการและตัวอย่างที่ใช้ได้ทันที

หลักการสำคัญ 6 ข้อ

1ใช้ชื่อสามัญทางยา (Generic name) เป็นหลัก

ในผลงานวิชาการควรใช้ชื่อสามัญ เช่น metformin ไม่ใช้ชื่อการค้า (Brand name) เพราะชื่อการค้าเปลี่ยนไปตามบริษัทผู้ผลิต ส่วนชื่อสามัญเป็นชื่อสากลที่ใช้ตรงกันทั่วโลก

✓ เมตฟอร์มิน (metformin)

✗ กลูโคฟาจ (Glucophage®)

ถ้าจำเป็นต้องระบุชื่อการค้า เช่น ในงานวิจัยที่เปรียบเทียบผลิตภัณฑ์ ให้เขียนชื่อสามัญก่อน แล้วตามด้วยชื่อการค้าในวงเล็บ

2ครั้งแรกที่กล่าวถึง ให้ใส่ภาษาอังกฤษในวงเล็บ

รูปแบบที่นิยมคือ ชื่อภาษาไทย (ชื่อภาษาอังกฤษ) แล้วครั้งต่อไปใช้ภาษาไทยอย่างเดียว

ผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงส่วนใหญ่ได้รับยาแอมโลดิพีน (amlodipine) ... ต่อมาผู้ป่วยบางรายได้รับยาแอมโลดิพีนร่วมกับยาอื่น

หมายเหตุ: ชื่อสามัญภาษาอังกฤษนิยมเขียนด้วยตัวพิมพ์เล็ก เช่น amlodipine ส่วนชื่อการค้าให้ขึ้นต้นด้วยตัวพิมพ์ใหญ่

3ทับศัพท์ตามหลักเกณฑ์ของราชบัณฑิตยสภา

ราชบัณฑิตยสภา (เดิมคือราชบัณฑิตยสถาน) มีหลักเกณฑ์การทับศัพท์ภาษาอังกฤษ และศัพท์บัญญัติสาขาเภสัชศาสตร์และแพทยศาสตร์ ซึ่งใช้เป็นมาตรฐานอ้างอิงได้ หลักที่ควรจำมีดังนี้

ไม่ใส่วรรณยุกต์โดยไม่จำเป็น เช่น เขียนว่า "ซิมวาสแตติน" ไม่ใช่ "ซิมวาสแต้ติน"
ใช้ไม้ไต่คู้ ( ็ ) เมื่อจำเป็นต้องแยกเสียงสั้น เช่น อะม็อกซีซิลลิน
พยัญชนะท้ายที่ซ้ำกันให้คงไว้ตามรูปเดิม เช่น -cillin เป็น "-ซิลลิน"
คำที่ใช้กันจนเป็นคำไทยแล้วให้ใช้ตามความนิยม เช่น วัคซีน อินซูลิน วิตามิน

4ใช้แบบเดียวกันตลอดทั้งเล่ม

ข้อนี้สำคัญที่สุด เมื่อเลือกตัวสะกดแบบใดแล้ว ให้ใช้แบบนั้นทั้งบทคัดย่อ เนื้อหา ตาราง และภาคผนวก

เคล็ดลับ: ทำ "บัญชีคำศัพท์ยา" ไว้ในไฟล์แยก แล้วใช้คำสั่ง Find (Ctrl+F) ในโปรแกรม Word ตรวจทานก่อนส่งงาน

5เขียนขนาดยาและรูปแบบยาให้ครบ

รูปแบบที่แนะนำคือ รูปแบบยา + ชื่อยา + ความแรง + หน่วย

ยาเม็ดเมตฟอร์มิน 500 มิลลิกรัม
ยาน้ำเชื่อมพาราเซตามอล 120 มิลลิกรัม/5 มิลลิลิตร
ยาเม็ดแอมโลดิพีน 5 มก. วันละ 1 ครั้ง หลังอาหารเช้า

ถ้าใช้หน่วยย่อ (มก., มล.) ให้ใช้แบบย่อทั้งเล่ม ไม่สลับกับแบบเต็ม

6ชื่อวัคซีนให้อิงชื่อตามแผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค

วัคซีนที่ใช้ใน รพ.สต. ส่วนใหญ่อยู่ในแผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค (EPI) ของกรมควบคุมโรค จึงควรใช้ชื่อและตัวย่อให้ตรงกับคู่มือของกรมควบคุมโรค เพื่อให้ผู้อ่านในวงการสาธารณสุขเข้าใจตรงกัน

ตารางตัวอย่าง: ชื่อยาที่ใช้บ่อยใน รพ.สต.

กลุ่มยา	ชื่อภาษาอังกฤษ	ชื่อภาษาไทย
แก้ปวด ลดไข้	paracetamol	พาราเซตามอล
แก้ปวด ต้านการอักเสบ	ibuprofen	ไอบูโพรเฟน
ยาปฏิชีวนะ	amoxicillin	อะม็อกซีซิลลิน
ยาเบาหวาน	metformin	เมตฟอร์มิน
ยาเบาหวาน	glipizide	กลิพิไซด์
ยาเบาหวาน	insulin	อินซูลิน
ยาความดันโลหิตสูง	amlodipine	แอมโลดิพีน
ยาความดันโลหิตสูง	enalapril	เอนาลาพริล
ยาความดันโลหิตสูง	losartan	โลซาร์แทน
ยาขับปัสสาวะ	hydrochlorothiazide	ไฮโดรคลอโรไทอะไซด์
ยาลดไขมัน	simvastatin	ซิมวาสแตติน
ยาลดไขมัน	atorvastatin	อะทอร์วาสแตติน
ยาลดกรด	omeprazole	โอเมพราโซล
ยาแก้แพ้	chlorpheniramine	คลอร์เฟนิรามีน
ยาถ่ายพยาธิ	albendazole	อัลเบนดาโซล
ยาบำรุงเลือด	ferrous fumarate	เฟอรัสฟูมาเรต
วิตามิน	folic acid	กรดโฟลิก
สารละลายเกลือแร่	oral rehydration salts (ORS)	ผงน้ำตาลเกลือแร่ (โออาร์เอส)

ตารางตัวอย่าง: ชื่อวัคซีนที่ใช้บ่อย

ตัวย่อ	ชื่อเต็มภาษาไทย
BCG	วัคซีนป้องกันวัณโรค (วัคซีนบีซีจี)
HB	วัคซีนป้องกันโรคตับอักเสบบี
DTP-HB-Hib	วัคซีนรวมป้องกันโรคคอตีบ บาดทะยัก ไอกรน ตับอักเสบบี และเชื้อฮิบ
DTP	วัคซีนรวมป้องกันโรคคอตีบ บาดทะยัก ไอกรน
dT	วัคซีนป้องกันโรคคอตีบและบาดทะยัก
OPV	วัคซีนป้องกันโรคโปลิโอชนิดรับประทาน
IPV	วัคซีนป้องกันโรคโปลิโอชนิดฉีด
MMR	วัคซีนรวมป้องกันโรคหัด คางทูม หัดเยอรมัน
LAJE	วัคซีนป้องกันโรคไข้สมองอักเสบเจอี ชนิดเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์
Rota	วัคซีนป้องกันโรคอุจจาระร่วงจากเชื้อโรตา
HPV	วัคซีนป้องกันการติดเชื้อเอชพีวี (ป้องกันมะเร็งปากมดลูก)
Influenza	วัคซีนป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่
COVID-19	วัคซีนป้องกันโรคโควิด 19

ตัวอย่างการเขียนในผลงาน:

เด็กอายุ 2 เดือน ได้รับวัคซีนรวมป้องกันโรคคอตีบ บาดทะยัก ไอกรน ตับอักเสบบี และเชื้อฮิบ (DTP-HB-Hib) ร่วมกับวัคซีนป้องกันโรคโปลิโอชนิดรับประทาน (OPV)

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

สะกดคนละแบบในเล่มเดียวกัน: เช่น บทที่ 1 เขียน "พาราเซตามอล" แต่บทที่ 4 เขียน "พาราเซทตามอล"
ใช้ชื่อการค้าแทนชื่อสามัญ: เช่น เขียน "ทิฟฟี่" หรือ "ซาร่า" แทนชื่อตัวยาสำคัญ
ใช้ภาษาพูดหรือคำเรียกในพื้นที่: เช่น "ยาเม็ดขาว" หรือ "ยาเบาหวานเม็ดใหญ่"
เขียนตัวย่อวัคซีนโดยไม่เขียนชื่อเต็มครั้งแรก: ผู้อ่านนอกวงการจะไม่เข้าใจ
ใส่วรรณยุกต์ตามเสียงอ่าน: เช่น "ไอบูโพรเฟ่น" ซึ่งขัดกับหลักการทับศัพท์

แหล่งอ้างอิงที่ควรใช้ตรวจสอบ

ราชบัณฑิตยสภา: หลักเกณฑ์การทับศัพท์ภาษาอังกฤษ และระบบค้นหาศัพท์บัญญัติออนไลน์
บัญชียาหลักแห่งชาติ: ใช้ตรวจชื่อสามัญภาษาอังกฤษให้ถูกต้อง
กรมควบคุมโรค: คู่มือการให้วัคซีนตามแผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค (ใช้ฉบับล่าสุด)
เภสัชกรประจำโรงพยาบาลแม่ข่าย: ช่วยตรวจทานรายชื่อยาก่อนส่งผลงานได้ดีมาก

ข้อแนะนำ: ชื่อยาบางตัวยังไม่มีศัพท์บัญญัติอย่างเป็นทางการ และอาจสะกดได้มากกว่าหนึ่งแบบ ในกรณีนี้ให้ยึดตามแหล่งอ้างอิงหลักที่หน่วยงานของเราใช้ และใช้แบบเดียวกันทั้งเล่ม

สรุป

หลักการเขียนชื่อยาและวัคซีนในผลงานวิชาการมี 3 ข้อ

1. ใช้ชื่อสามัญ 2. ทับศัพท์ตามหลักราชบัณฑิตยสภา 3. ใช้แบบเดียวกันทั้งเล่ม

ถ้าทำได้ครบทั้งสามข้อ ผลงานจะดูเป็นมืออาชีพ อ่านง่าย และผ่านการพิจารณาได้ง่ายขึ้น

หวังว่าบทความนี้จะช่วยเพื่อนชาว รพ.สต. ได้บ้าง ถ้ามีชื่อยาตัวไหนที่ยังไม่แน่ใจ ถามไว้ในคอมเมนต์ได้เลยครับ 🙏

หมายเหตุ: ตัวสะกดในบทความนี้เป็นแบบที่นิยมใช้ในวงการ ก่อนนำไปใช้ในผลงานจริง ควรตรวจกับระบบค้นหาศัพท์ของราชบัณฑิตยสภาและคู่มือการให้วัคซีนของกรมควบคุมโรคฉบับล่าสุดอีกครั้ง เพราะชื่อและกำหนดการให้วัคซีนอาจมีการปรับปรุง