หลักการเขียนชื่อยาและวัคซีนในผลงานวิชาการ รพ.สต. ใช้เลขไทยหรือเลขอารบิก?
ในการจัดทำ ผลงานวิชาการของบุคลากรใน รพ.สต. หรือผลงานเพื่อประกอบการประเมินเลื่อนระดับ เรื่องเล็ก ๆ อย่างการเขียนชื่อยา ชื่อวัคซีน รวมถึงตัวเลขที่ปรากฏอยู่ในชื่อยาและวัคซีน ก็เป็นรายละเอียดที่ควรให้ความสำคัญ เพราะหากเขียนไม่ตรงกับชื่อมาตรฐาน อาจทำให้เกิดความคลาดเคลื่อนในการสื่อความหมายได้
คำถามที่พบได้บ่อยคือ “ชื่อยาและวัคซีนควรใช้เลขไทยหรือเลขอารบิก?” โดยเฉพาะชื่อที่มีตัวเลขอยู่ในชื่อ เช่น Vitamin B12, Paracetamol 500 mg, DTP-HB-Hib, HPV1, HPV2 หรือ COVID-19
บทความนี้จึงสรุปหลักการให้เข้าใจง่าย โดยแยกให้เห็นชัดเจนว่า กรณีใดควรคงเลขอารบิก และกรณีใดสามารถใช้เลขไทยได้ เพื่อให้ผู้จัดทำผลงานสามารถนำไปใช้ได้จริง
สารบัญ
- ตัวเลขที่เป็นส่วนหนึ่งของชื่อยาและวัคซีน ควรเขียนอย่างไร?
- ตัวอย่างวัคซีนที่พบในงาน รพ.สต.
- ตัวเลขในเนื้อหาภาษาไทย ใช้เลขไทยได้เมื่อใด?
- สามารถใช้เลขไทยและเลขอารบิกในประโยคเดียวกันได้หรือไม่?
- ตัวอย่างยาที่มีตัวเลขและควรคงเลขอารบิก
- สรุปหลักการใช้เลขไทยและเลขอารบิก
- ข้อควรระวังสำหรับผู้จัดทำและผู้ตรวจผลงาน
1. ตัวเลขที่เป็นส่วนหนึ่งของชื่อยาและวัคซีน ควรเขียนอย่างไร?
หลักสำคัญที่ควรจำคือ หากตัวเลขนั้น เป็นส่วนหนึ่งของชื่อยา ชื่อวัคซีน สูตรยา ความแรง ความเข้มข้น หรือรหัสมาตรฐาน ควรคงรูปแบบตามชื่อมาตรฐานเดิม ซึ่งโดยทั่วไปจะใช้ เลขอารบิก
ไม่ควรเปลี่ยนตัวเลขที่อยู่ในชื่อหรือรายละเอียดมาตรฐานของยาเป็นเลขไทย เพราะอาจทำให้ชื่อหรือรูปแบบมาตรฐานของผลิตภัณฑ์เปลี่ยนไป
| รายการ | ควรเขียน | ไม่ควรเปลี่ยนเป็น |
|---|---|---|
| Vitamin B1 | Vitamin B1 | Vitamin B๑ |
| Vitamin B6 | Vitamin B6 | Vitamin B๖ |
| Vitamin B12 | Vitamin B12 | Vitamin B๑๒ |
| Paracetamol 500 mg | Paracetamol 500 mg | Paracetamol ๕๐๐ mg |
| Ibuprofen 400 mg | Ibuprofen 400 mg | Ibuprofen ๔๐๐ mg |
| Amoxicillin 250 mg/5 mL | Amoxicillin 250 mg/5 mL | Amoxicillin ๒๕๐ mg/๕ mL |
จะเห็นได้ว่า ตัวเลขในตัวอย่างเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียง “จำนวน” ที่อยู่ในประโยค แต่เป็นส่วนหนึ่งของข้อมูลมาตรฐานของยา เช่น ความแรงของยา (strength) หรือรายละเอียดของสูตรยา ดังนั้นควรรักษารูปแบบเดิมไว้
2. ตัวอย่างวัคซีนที่พบในงาน รพ.สต.
สำหรับวัคซีนก็ใช้หลักการเดียวกัน หากตัวเลขหรือตัวอักษรเป็นส่วนหนึ่งของ ชื่อวัคซีน สูตรวัคซีน หรือรหัสที่ใช้เรียกวัคซีน ควรคงรูปแบบมาตรฐานไว้
| รายการ | ควรเขียน | ไม่ควรเปลี่ยนเป็น |
|---|---|---|
| DTP-HB | DTP-HB | ไม่ควรแปลงรูปแบบชื่อวัคซีนเป็นเลขไทย |
| DTP-HB-Hib | DTP-HB-Hib | ไม่ควรแปลงรูปแบบชื่อวัคซีนเป็นเลขไทย |
| HPV1 | HPV1 | HPV๑ |
| HPV2 | HPV2 | HPV๒ |
| COVID-19 | COVID-19 | COVID-๑๙ |
| SARS-CoV-2 | SARS-CoV-2 | SARS-CoV-๒ |
นอกจากนี้ยังมีชื่อวัคซีนที่พบในงานบริการ เช่น BCG, Hepatitis B vaccine, DTP, OPV, IPV, MMR, MR, JE vaccine, Rotavirus vaccine, Influenza vaccine, HPV vaccine และ dT ซึ่งหากไม่มีตัวเลขเป็นส่วนหนึ่งของชื่อ ก็ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนรูปแบบตัวเลขใด ๆ
3. ตัวเลขในเนื้อหาภาษาไทย ใช้เลขไทยได้เมื่อใด?
เมื่อเป็น จำนวน อายุ ระยะเวลา หรือจำนวนครั้ง ที่ผู้เขียนกล่าวถึงในเนื้อหาภาษาไทย ตัวเลขดังกล่าวไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของชื่อยาและวัคซีน จึงสามารถใช้เลขไทยได้ หากรูปแบบของผลงานกำหนดหรือผู้จัดทำเลือกใช้เลขไทยในเนื้อหาภาษาไทย
| รายการ | ควรเขียน | ไม่ควรเปลี่ยนเป็น |
|---|---|---|
| จำนวนเข็ม | ได้รับวัคซีนจำนวน ๓ เข็ม | ได้รับวัคซีนจำนวน 3 เข็ม หากทั้งผลงานกำหนดใช้เลขไทยในเนื้อหาภาษาไทย |
| จำนวนผู้รับบริการ | ให้บริการแก่ประชาชนจำนวน ๔๕ ราย | ให้บริการแก่ประชาชนจำนวน 45 ราย หากทั้งผลงานกำหนดใช้เลขไทยในเนื้อหาภาษาไทย |
| จำนวนยา | รับประทานยาจำนวน ๑ เม็ด | รับประทานยาจำนวน 1 เม็ด หากทั้งผลงานกำหนดใช้เลขไทยในเนื้อหาภาษาไทย |
| จำนวนครั้ง | ให้บริการจำนวน ๒ ครั้ง | ให้บริการจำนวน 2 ครั้ง หากทั้งผลงานกำหนดใช้เลขไทยในเนื้อหาภาษาไทย |
| อายุ | เด็กอายุ ๖ ปี | เด็กอายุ 6 ปี หากทั้งผลงานกำหนดใช้เลขไทยในเนื้อหาภาษาไทย |
| ระยะเวลา | ติดตามอาการเป็นเวลา ๗ วัน | ติดตามอาการเป็นเวลา 7 วัน หากทั้งผลงานกำหนดใช้เลขไทยในเนื้อหาภาษาไทย |
ดังนั้นจึงต้องแยกให้ออกว่า ตัวเลขนั้นเป็น “ส่วนหนึ่งของชื่อหรือข้อมูลมาตรฐาน” หรือเป็นเพียง “จำนวนที่ผู้เขียนกล่าวถึงในเนื้อหา”
4. สามารถใช้เลขไทยและเลขอารบิกในประโยคเดียวกันได้หรือไม่?
สามารถใช้ร่วมกันได้ หากตัวเลขแต่ละส่วนมีหน้าที่แตกต่างกัน และใช้ตามรูปแบบที่เหมาะสม
ตัวอย่างเช่น
ในตัวอย่างนี้ DTP-HB-Hib เป็นชื่อหรือสูตรวัคซีน จึงคงรูปแบบมาตรฐาน ส่วน ๓ เข็ม เป็นจำนวนในเนื้อหาภาษาไทย จึงใช้เลขไทยได้
อีกตัวอย่างหนึ่ง
จะเห็นว่าเลข 1 และ 2 ใน HPV1 และ HPV2 ยังคงเป็นเลขอารบิก เพราะเป็นส่วนหนึ่งของชื่อวัคซีน ในขณะที่จำนวนผู้รับบริการ ๔๕ ราย เป็นจำนวนในเนื้อหาภาษาไทย
5. ตัวอย่างยาที่มีตัวเลขและควรคงเลขอารบิก
นอกจากชื่อวัคซีนแล้ว ชื่อยาและรายละเอียดเกี่ยวกับยาก็มีตัวเลขที่ควรระวังเช่นกัน โดยเฉพาะตัวเลขที่แสดงถึงความแรงหรือความเข้มข้นของยา
| รายการ | ควรเขียน | ไม่ควรเปลี่ยนเป็น |
|---|---|---|
| Paracetamol | Paracetamol 500 mg | Paracetamol ๕๐๐ mg |
| Ibuprofen | Ibuprofen 400 mg | Ibuprofen ๔๐๐ mg |
| Amoxicillin | Amoxicillin 250 mg/5 mL | Amoxicillin ๒๕๐ mg/๕ mL |
| Vitamin B12 | Vitamin B12 | Vitamin B๑๒ |
จุดสำคัญคือไม่ควรนำเลขที่เป็นส่วนหนึ่งของชื่อหรือรายละเอียดมาตรฐาน ไปเปลี่ยนเป็นเลขไทยเพียงเพราะต้องการให้ตัวเลขทั้งเอกสารเป็นเลขไทยทั้งหมด
6. สรุปหลักการใช้เลขไทยและเลขอารบิก
หากต้องการจำหลักการนี้แบบง่าย ๆ สามารถแบ่งออกเป็น ๒ กลุ่มดังนี้
| รายการ | ควรเขียน | ไม่ควรเปลี่ยนเป็น |
|---|---|---|
| ชื่อยา | คงรูปแบบชื่อยาตามมาตรฐาน | เปลี่ยนตัวเลขที่เป็นส่วนหนึ่งของชื่อยาเป็นเลขไทย |
| ชื่อวัคซีน | คงรูปแบบชื่อวัคซีนตามมาตรฐาน | เปลี่ยนตัวเลขในชื่อวัคซีนเป็นเลขไทย |
| ความแรงยา | 500 mg, 400 mg เป็นต้น | ๕๐๐ mg, ๔๐๐ mg |
| สูตรหรือความเข้มข้น | 250 mg/5 mL | ๒๕๐ mg/๕ mL |
| จำนวนในเนื้อหา | ๓ เข็ม, ๔๕ ราย, ๒ ครั้ง | 3 เข็ม, 45 ราย, 2 ครั้ง หากกำหนดใช้เลขไทยในเนื้อหาภาษาไทย |
| อายุหรือระยะเวลา | ๖ ปี, ๗ วัน | 6 ปี, 7 วัน หากกำหนดใช้เลขไทยในเนื้อหาภาษาไทย |
หลักจำง่าย
“ชื่อยา – ชื่อวัคซีน – ความแรง – สูตร – รหัส ให้คงรูปแบบมาตรฐานและเลขอารบิก ส่วนจำนวนและตัวเลขในข้อความภาษาไทย ใช้เลขไทยตามรูปแบบของผลงาน”
7. ข้อควรระวังสำหรับผู้จัดทำและผู้ตรวจผลงาน
สำหรับผู้จัดทำผลงาน ควรตรวจสอบชื่อยาและวัคซีนให้ตรงกับชื่อที่ใช้ในเอกสารหรือแหล่งข้อมูลมาตรฐาน โดยเฉพาะเมื่อมีตัวเลข ตัวอักษรย่อ เครื่องหมายขีด หรือรายละเอียดเกี่ยวกับความแรงและความเข้มข้น
ไม่ควรเปลี่ยนตัวเลขในชื่อยาและวัคซีนเป็นเลขไทยเพียงเพื่อให้รูปแบบตัวเลขในเอกสารเป็นแบบเดียวกันทั้งหมด เพราะชื่อยาและวัคซีนเป็นข้อมูลเฉพาะที่ควรคงรูปแบบมาตรฐาน
ส่วนตัวเลขที่เป็นจำนวนในเนื้อหาภาษาไทย เช่น จำนวนผู้รับบริการ จำนวนครั้ง อายุ หรือระยะเวลา สามารถพิจารณาใช้เลขไทยให้สอดคล้องกับรูปแบบการเขียนของผลงานทั้งฉบับ
สำหรับผู้ตรวจผลงาน ประเด็นสำคัญจึงไม่ควรพิจารณาเพียงว่า “ตัวเลขนี้เป็นเลขไทยหรือเลขอารบิก” แต่ควรพิจารณาก่อนว่า ตัวเลขนั้นทำหน้าที่อะไรในข้อความ
หากเป็นส่วนหนึ่งของชื่อหรือข้อมูลมาตรฐาน ก็ควรรักษารูปแบบเดิม แต่หากเป็นจำนวนหรือข้อมูลทั่วไปในเนื้อหา จึงพิจารณาตามรูปแบบตัวเลขที่กำหนดใช้ในผลงาน
สรุป
การเขียนชื่อยาและวัคซีนในผลงานวิชาการของ รพ.สต. ไม่ควรใช้หลักว่า “ตัวเลขทุกตัวต้องเป็นเลขไทย” หรือ “ตัวเลขทุกตัวต้องเป็นเลขอารบิก” แบบเหมารวม
สิ่งสำคัญที่สุดคือการพิจารณา หน้าที่ของตัวเลข หากตัวเลขเป็นส่วนหนึ่งของชื่อยา ชื่อวัคซีน สูตรยา ความแรง ความเข้มข้น หรือรหัสมาตรฐาน ควรคงรูปแบบมาตรฐานและใช้เลขอารบิก
ในทางกลับกัน หากตัวเลขเป็นเพียงจำนวน อายุ ระยะเวลา หรือจำนวนครั้ง ที่ปรากฏอยู่ในเนื้อหาภาษาไทย สามารถใช้เลขไทยให้สอดคล้องกับรูปแบบของผลงานได้
หลักการนี้จะช่วยให้การจัดทำและตรวจสอบผลงานมีความเป็นระบบ อ่านเข้าใจง่าย และลดความคลาดเคลื่อนในการเขียนชื่อยาและวัคซีน
คำสำคัญ: การเขียนชื่อยาในผลงานวิชาการ, การเขียนชื่อวัคซีน, เลขไทย เลขอารบิก, ชื่อยา รพ.สต., ชื่อวัคซีน รพ.สต., ผลงานวิชาการ รพ.สต., DTP-HB-Hib, HPV1, HPV2, Vitamin B12, Paracetamol 500 mg
เขียนโดย : วันสว่าง กาญจนการี (อาท)
Wansawang Kanchanakaree